Na Twojej działce od lat znajdują się słupy energetyczne albo linia wysokiego napięcia? Przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z nich bez zawartej z Tobą umowy, bez Twojej zgody i bez jakiegokolwiek wynagrodzenia? Taki stan rzeczy często ujawnia się dopiero przy próbie sprzedaży nieruchomości lub planowaniu inwestycji. Nie oznacza to jednak, że znajdujesz się w sytuacji bez wyjścia. Trybunał Konstytucyjny w wyroku TK P 10/16 określił, kiedy możesz domagać się odszkodowania za korzystanie przedsiębiorstw z Twojej nieruchomości w celu umieszczenia i rozprowadzania na niej urządzeń przesyłowych.
Czego dotyczyły pytania prawne złożone przez sądy do Trybunału Konstytucyjnego?
Sprawa P 10/16 dotyczyła połączonych pytań prawnych skierowanych przez Sąd Rejonowy w Brodnicy oraz Sąd Rejonowy w Grudziądzu. Sądy te chciały się dowiedzieć, czy dopuszczalne jest zasiedzenie służebności odpowiadającej służebności przesyłu – i to w odniesieniu do okresów sprzed wprowadzenia tej instytucji do polskiego prawa.
Rzecz w tym, że samo pojęcie „służebności przesyłu” pojawiło się w Kodeksie cywilnym dopiero 3 sierpnia 2008 roku. Przed tą datą przedsiębiorstwa energetyczne, gazowe czy telekomunikacyjne korzystały z gruntów prywatnych właścicieli bez takiej podstawy prawnej – często bez zgody zainteresowanych i bez wypłaty jakiegokolwiek wynagrodzenia.
Jeśli natomiast już po wprowadzeniu nowych przepisów właściciel takiego gruntu zgłaszał się po odszkodowanie, firma przesyłowa twierdziła, że minęło zbyt wiele lat i taką służebność zasiedziała. I że żadne odszkodowanie się nie należy.
Sądy miały jednak wątpliwości, czy jest to zgodne z Konstytucją RP i Europejską Konwencją Praw Człowieka. I właśnie dlatego sprawa trafiła do Trybunału Konstytucyjnego, który w grudniu 2025 roku wydał wyrok.
Jakie stanowisko zajął Trybunał Konstytucyjny w wyroku P 10/16?
Trybunał Konstytucyjny w wyroku P 10/16 uznał, że przed 3 sierpnia 2008 r. nie istniała w polskim prawie służebność przesyłu, ani żadna inna służebność, która faktycznie dawałaby przedsiębiorstwom prawo do trwałego korzystania z cudzej nieruchomości pod linie energetyczne, rury czy kable. Skoro takie prawo nie istniało w ustawie, to nie można było go także „zasiedzieć”.
Trybunał nie zgodził się z wcześniejszym podejściem sądów, że przedsiębiorstwa mogły nabywać takie prawa mimo braku wyraźnych przepisów. To byłoby ogromne ograniczenie prawa własności – na tyle duże, że musiałoby wynikać wprost z przepisów, a nie z interpretacji sądów.
Trybunał podkreślił też, że właściciele nieruchomości nie mogli wiedzieć ani przewidzieć, że tolerowanie urządzeń przesyłowych na ich gruncie może prowadzić do utraty części prawa własności. Przyjęcie, że zasiedzenie mogło biec przed 2008 r., naruszało więc zaufanie obywateli do państwa i poczucie bezpieczeństwa prawnego.
Czy na podstawie wyroku TK P 10/16 właściciel nieruchomości może domagać się odszkodowania od przedsiębiorstwa?
Po wyroku TK właściciel działki w zamian za korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe ze swojej nieruchomości ma prawo do wynagrodzenia, a w niektórych sytuacjach także do odszkodowania.
Wynagrodzenie przysługuje zawsze, gdy ustanawia się służebność przesyłu. Jest to zapłata za ograniczenie prawa własności – właściciel musi tolerować obecność urządzeń i pewne ograniczenia w korzystaniu z działki. Co ważne, wynagrodzenie może obejmować także okres, kiedy przedsiębiorstwo korzystało z działki bez umowy i bez podstawy prawnej.
Odszkodowanie przysługuje z kolei tylko wtedy, gdy rzeczywiście powstała szkoda – na przykład urządzenia przesyłowe spowodowały uszkodzenie gruntu, awarię sieci, obniżenie wartości działki albo uniemożliwiły budowę domu.
Co wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 10/16 oznacza dla właścicieli nieruchomości?
Jeśli jesteś właścicielem działki, na której znajdują się np. słupy energetyczne albo rurociągi, wyrok P 10/16 może mieć dla Ciebie duże znaczenie.
- TK otwiera drogę do dochodzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w sprawach, w których nie było umowy lub decyzji administracyjnej, a przedsiębiorstwo nie zapłaciło Ci żadnych pieniędzy.
- przedsiębiorstwa przesyłowe nie mogą twierdzić, że zasiedziały prawa do korzystania z cudzej działki, a termin ten zaczął biec przed 3 sierpnia 2008 r., jeśli nie miały do tego odpowiedniej decyzji administracyjnej (np. wywłaszczeniowej) – tym samym masz możliwość ubiegania się o odszkodowanie lub wynagrodzenie.
- jeśli sąd wydał już w Twojej sprawie wyrok sprzeczny ze stanowiskiem TK, może być to podstawą do wznowienia postępowania – wciąż masz więc szansę otrzymać pieniądze za korzystanie z Twojej nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe.
Teraz jest więc najlepszy moment, by przeanalizować swoją sytuację prawną. Jeśli na Twojej działce znajdują się urządzenia przesyłowe – skontaktuj się z nami. Pomożemy Ci ocenić, jakie roszczenia Ci przysługują i jak najskuteczniej zabezpieczyć Twoje prawa jako właściciela nieruchomości.
